Beroarekin lan egitea: tenperatura altuen aurreko prebentzioa

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Segurtasun Sailarekin eta Euskalmetekin koordinatuta, maiatzaren 21era aurreratu zuen 2026ko Bero Plana aktibatzea, eta irailaren 30era arte garatuko da. Helburua da tenperatura altuek herritarren osasunean dituzten ondorio kaltegarriak prebenitzea eta murriztea, arreta berezia jarriz kolektibo zaurgarrietan.

Maiatzean jasan genuen eta orain, uda atarian, berriro datorkigun tenperatura altuen egoera baten aurrean, gorputzak ez du erabat lortzen udako sasoira egokitzea. Gainera, lan-eremuan aukera handiagoa dugu gure bizi-funtzioak aldatzeko eta arazoak eragiteko, hala nola deshidratazioa, zorabioak, tentsio-jaitsierak, kalanbreak, etab.

Bero-kolpea, legez lan-istriputzat hartzen dena, ziurrenik tenperatura altuen ondoriozko larrialdi mediko nagusietako bat da. Sintoma nagusiak hauek dira: beroa, lehortasuna eta azal gorritua, goragalea eta oka, pultsu azkarra, buruko min handia, nahasmena eta konorte-galera.

Kontuan hartu behar dugu beroak osasunean dituen ondorioak, gehienetan, esposizioaren egun berean edo ondorengo egunetan gertatzen direla; zuzenean beroarekin lotuta egon daitezke (estres termikoa, deshidratazioa, bero-kolpea…) edo, zeharka, aurretik zeuden gaixotasunak okertzearen bidez, hala nola gaixotasun kardiobaskularrak, arnasketakoak edo giltzurrunetakoak.

Tenperatura altuek lan-istripuak areagotu ditzakete osasunean dituzten ondorioengatik: muturreko nekea, erreflexuen murrizketa, arreta-gaitasunaren beherakada, akidura edo sinkopeak.

Beroagatiko abisua

Bero handiko aldi honetan, enpresek beren “Arriskuen Ebaluazioak” berrikusi eta egokitu behar dituzte. Lanpostuekin lotutako arriskuak identifikatu eta baloratu, eta prebentzio-neurriak aurreikusita eduki behar dituzte, non langileei tenperatura altuen aurreko arriskuei, ondorioei, prebentzio-neurriei eta lehen sorospenei buruzko informazioa eta prestakuntza emango zaien.

Tenperatura altuengatiko abisu, alerta edo alarma bat deklaratzen denean, eta arriskuen ebaluazioaren arabera, honelako neurriak hartu beharko ditugu:

• Lanlekuen barruko gehiegizko tenperatura murriztea, aireztapen naturala edo haizagailuak erabiliz.  
• Ordutegia eta lan-karga eguzkiaren beroari egokitzea, ahalegin handieneko lanak bero gutxien egiten duen orduetan programatuz.  
• Lan-prozesuak aldatzea, gehiegizko ahalegin fisikoa ezabatzeko edo murrizteko.  
• Txandak ezartzea, esposizio-denbora murrizteko eta eguzkipean lanpostu iraunkorrik egon ez dadin.
• Itzalak edo beste baliabide eraginkor batzuk instalatzea itzala sortzeko.  
• Langileek beren lan-erritmoa egokitu dezaten erraztea, eta, gainera, langile berrien, oporretatik edo bajatik itzultzen direnen aklimatazioa planifikatzea.  
• Langileei ur fresko ugari ematea eta atseden hartzeko leku freskoak, estaliak edo itzalpekoak eskaintzea.  
• Bakarkako lan isolatua saihestea eta talde-lana sustatzea, elkarrekiko gainbegiratzea errazteko, gainkarga termikoaren sintomak hautemateko helburuarekin.  
• Bereziki kontrolatzea eta, hala badagokio, medikazioa hartzen duten pertsonen esposizioa mugatzea, baldin eta medikazio horrek sistema kardiobaskularraren funtzionamenduan, odol-presioan, erregulazio termikoan, giltzurrun-funtzioan edo izerdian eragina izan badezake.

Garrantzitsua da kasu bakoitzean hartzen diren prebentzio-neurriak betetzea, eta, horrez gain:

• Eguzkitik babestea txanoekin, betaurrekoekin eta eguzki-kremekin.  
• Ur freskoa maiz edatea, egarri ez izan arren.  
• Otordu arinak egitea. 
• Ahal den neurrian, arropa arina eta kolore argikoa erabiltzea.  
• Etenaldiak egitea eta atseden hartzea itzalpean.  
• Lana amaitzean dutxatzea eta freskatzea.

Zer da bero handia?

Osasun Ministerioak urtero aktibatzen du Tenperaturek Osasunean dituzten Ondorioen aurreko Prebentzio Jarduketen Plan Nazionala. Protokoloa maiatzaren 16tik irailaren 30era dago indarrean, eta jarraipen-aldi malgu bat du, maiatzaren 1etik urriaren 15era bitartekoa.

Webguneak, halaber, meteosasun-eremuen araberako osasun-arriskuaren mailen mapa bat jasotzen du, lau mailatan banatuta:

• 0. maila (Berdea): Arriskurik ez.
• 1. maila (Horia): Arrisku txikia.
• 2. maila (Laranja): Arrisku ertaina.
• 3. maila (Gorria): Arrisku handia

Era berean, osasunean eragina duten gehieneko tenperaturaren atalaseak jasotzen dituen dokumentu bat biltzen du. Eremu horiek zona desberdinetan banatzen dira, eta tenperatura aldatu egiten da: kostaldea, barnealdea, lautada, arroa, etab.

Bizkaian, 26,4-32,6 gradu arteko tenperaturak hartuko dira beroagatiko abisutzat. Gipuzkoan, 25,7-34,3 gradu artekoak; Araban, 30,9-33,5 gradu artekoak. Azkenik, Nafarroan, 31,1-36,9 arteko tenperatura.

Lan-jardunaldi bereziak

Muga horiek gainditzen direnean edo muturreko beroagatik alerta meteorologiko larriak aktibatzen direnean. Espainiako araudiak (4/2023 Errege Lege Dekretuak aldatua) lan-arriskuen prebentzioa jorratzen du tenperatura altuko pasarteetan. Zenbait kasutan, bero-pasarte horietan aire zabaleko lanak debekatzera iristen da.  Eta enpresak behartzen ditu langile horien lanaldia etetera edo murriztera.

Enpresek neurri gehigarriak hartu behar dituzte kontuan aire zabalean lan egiten denean:

• NBE egokiak doan ematea: txanoa edo kapela, eguzki-babesa, eguzkitako betaurrekoak, etab.
• Lanak itzalpean egitea erraztea edo barrualdean, ahal denean.
• Pertsonak eskatutako ahalegin fisikora aklimatatuta daudela ziurtatzea.
• Atseden-eremu fresko eta itzaltsuak gaitzea.
• Behar den maiztasunarekin atsedenaldiak egitea ahalbidetzea.
• Prozesuak berrantolatzea, ahalegin fisiko biziak saihesteko, eta ordutegiak egokitzea eguneko ordurik beroenak saihesteko.

486/1997 Errege Dekretuaren III. eranskinak (2023an aldatua) lanlekuetako ingurumen-baldintzak eta langileentzat dakartzaten arriskuak zehazten ditu. Bulego batean edo lan sedentarioetan tenperaturak 17 °C eta 27 °C artean egon behar du. Lan arinen kasuan, tenperaturak 14 eta 25 °C artean egon behar du. Hezetasun erlatiboaren mugak ere ezartzen dira kasu jakin batzuetan.

Lan-jardunaldi bereziei buruzko 1561/1995 Errege Dekretuak ezartzen duenez, muturreko ingurumen-baldintzekiko esposizioak (beroa, hotza, hezetasuna, toxikotasuna…) osasunerako arriskua badakar eta prebentzio-neurriekin saihestu ezin bada, esposizio-denbora murriztu behar da, soldatarik galdu gabe. Hitzarmen kolektiboak ez badu zehazten kasu horietan nola jokatu, enpresak eta langileek akordio batera iritsi behar dute. Hala egiten ez badute, Lan Ikuskaritzak txosten bat egingo du eta Lan Agintaritzak baldintzak ezarriko ditu.

Prestakuntza eta tenperatura altuak

Teknodidaktikan, Kanpoko Prebentzio Zerbitzu gisa, gure enpresa bezeroentzat egiten ditugun segurtasun eta osasuneko ebaluazio eta planetan, beti azpimarratzen ditugu kontuan hartu behar dituzten prebentzio-neurriak, beren langileak tenperatura altuen eraginpean daudenean lan-jarduerak egiten dituzten bitartean, bai pabiloi baten barruan, bai kanpoaldean.